Wymowa norweska: samogłoski, tony, trudne dźwięki i nieme litery

Mniej, niż się wydaje: Polacy mają przewagę, bo znają dźwięki „sz”, „ś” i „j”, a wschodnionorweskie r jest podobne do polskiego. Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę (snakke, jobbe), poza wieloma zapożyczeniami (stasjon, butikk, universitet). Trudniejsze są nowe samogłoski, długość samogłosek i pisownia, która nie zawsze odpowiada wymowie. Szerzej piszemy o tym w tekście czy norweski jest trudny.

Samogłoska jest długa przed jedną spółgłoską i krótka przed podwójną: w tak a jest długie, a w takk krótkie, z mocniejszym k. W polskim długość samogłoski nie zmienia znaczenia, w norweskim – tak.

• tak / takk

  dach / dziękuję

• mat / matt

  jedzenie / zmęczony, matowy

• hat / hatt

  nienawiść / kapelusz

• O często brzmi jak polskie u: bok („buk”), sol („sul”), god („gu”).
• E przed r brzmi jak æ: er („ær”), her („hær”).
• Y to nie polskie y, tylko i z zaokrąglonymi ustami; ø to e z zaokrąglonymi ustami, a å to polskie o. Szczegóły znajdziesz w tekście o alfabecie norweskim.

Norweski ma dwa tony wyrazowe (ton 1 i ton 2): różne melodie, które mogą odróżniać słowa brzmiące poza tym tak samo. We wschodnim norweskim ton 1 to prosty wznoszący się ton, a ton 2 najpierw opada, a potem znów się wznosi – stąd „śpiewna” melodia norweskiego.

Kj brzmi podobnie do polskiego „ś” albo „ch” w słowie „Chiny”, a sj i skj – jak polskie „sz”. We wschodniej Norwegii rs też wymawia się jak „sz”: norsk brzmi prawie jak „noszk”.

• kjøre

  jechać, prowadzić (samochód)

  Także k przed i/y: kino, kirke.

• tjue

  dwadzieścia

  tj brzmi jak kj.

• skje

  łyżka / zdarzyć się

  skj = „sz”.

• sjø

  morze

  sj = „sz”.

• ski

  narty

  sk przed i/y brzmi „sz”: „szi”.

• norsk

  norweski

  rs → „sz” na wschodzie.

• Wielu młodych Norwegów wymawia kj jak sj, więc usłyszysz obie wersje.
• G przed i, y, ei brzmi jak „j”: gi („ji”, dawać), geit („jejt”, koza).
• Gj, hj i lj brzmią jak „j”: gjøre („robić”), hjem („dom”).
• Hv brzmi jak „w”: hva („co”), hvor („gdzie”).
• Na wschodzie r + t, d, n, l zlewają się w jeden dźwięk z językiem zawiniętym do tyłu: kort, bord, barn.

Najważniejsze to końcowe d po samogłosce i w -nd/-ld (często, choć nie zawsze), t w det i w nijakiej formie określonej, g w końcówce -ig oraz g w jeg, meg, deg, seg. Jeg wymawia się mniej więcej „jaj”.

• god

  dobry

  „gu”

• med

  z

  „me”

• land

  kraj

  „lann”

• det

  to

  „de”

• huset

  ten dom

  „huse”

• viktig

  ważny

  „wikti”

• jeg

  ja

  „jaj”

• selv

  sam

  „sell”: v jest nieme.

Norwegia nie ma oficjalnej standardowej wymowy i ludzie mówią własnym dialektem w pracy, w telewizji i w parlamencie. Dla uczących się najpraktyczniejszy jest norweski wschodni z okolic Oslo: jest bliski pisanemu bokmål i używa go większość kursów i materiałów. Jeśli mieszkasz w Bergen, Trondheim czy Stavanger, usłyszysz różnice, na przykład gardłowe r na zachodzie, więc osłuchaj się też z lokalną odmianą. O dwóch normach pisanych przeczytasz w tekście bokmål czy nynorsk.