Bokmål czy nynorsk: czym się różnią i którego się uczyć

To dwie normy pisane jednego języka, a nie dwa języki: kto czyta bokmål, zrozumie też nynorsk. Różni je pochodzenie: bokmål wyrósł z pisanego duńskiego, stopniowo dopasowanego do norweskiego, a nynorsk zbudowano na podstawie norweskich dialektów wiejskich.

Obie odmiany są oficjalne i równorzędne. Dlatego formularze, tablice czy strony urzędów w nynorsk zobaczysz nawet tam, gdzie prawie wszystko pisze się w bokmål.

Wzięły się z czasów, gdy Norwegia przez około cztery stulecia, aż do 1814 roku, była połączona z Danią, a językiem pisanym był duński. Po rozstaniu pojawiły się dwie drogi do własnego języka pisanego.

• Bokmål („język książkowy”) powstał przez unorweszczanie pisanego duńskiego, na wzór mowy wykształconych mieszkańców miast. Dawniej nazywał się riksmål.
• Nynorsk („nowonorweski”) stworzył w połowie XIX wieku językoznawca Ivar Aasen, porównując dialekty z całego kraju. Dawniej nazywał się landsmål.
• Obecne nazwy, bokmål i nynorsk, obowiązują od 1929 roku.

Zdecydowana większość Norwegów pisze w bokmål; nynorsk jest głównym językiem pisanym mniejszości, skupionej głównie na zachodnim wybrzeżu (Vestlandet). W szkole większość uczniów uczy się obu odmian: jednej jako głównej (hovedmål), a drugiej jako dodatkowej (sidemål).

Według norweskiego urzędu statystycznego (SSB) w 2025 roku 11,1% uczniów szkoły podstawowej (grunnskole) miało nynorsk jako główny język pisany, wobec 17,7% w 1992 roku; w regionach Vestland i Møre og Romsdal to ponad 45%. O używaniu obu odmian informuje Rada Języka Norweskiego (Språkrådet).

Różnią się głównie bardzo częstymi słowami (zaimkami, słowami pytającymi, przeczeniem) i niektórymi końcówkami, np. w czasie teraźniejszym wielu czasowników (-er w bokmål, -ar w nynorsk). Sama gramatyka jest taka sama.

• Jeg vet ikke hva hun heter.

  Nie wiem, jak ona ma na imię.

  Bokmål.

• Eg veit ikkje kva ho heiter.

  Nie wiem, jak ona ma na imię.

  To samo zdanie w nynorsk.

• Vi snakker norsk.

  Mówimy po norwesku.

  Bokmål.

• Vi snakkar norsk.

  Mówimy po norwesku.

  Nynorsk (także „me snakkar”).

Każda norma dopuszcza też warianty. W bokmål możesz napisać boka albo boken (ta książka, forma określona) oraz kastet albo kasta (rzucił) – obie formy są poprawne.

Obcokrajowiec powinien uczyć się bokmål, chyba że zamieszka i będzie się uczyć w miejscu, gdzie na co dzień używa się nynorsk. Prawie wszystkie kursy norweskiego dla cudzoziemców, słowniki, aplikacje i materiały egzaminacyjne są w bokmål, podobnie jak większość gazet i firm.

Ani tak, ani tak: bokmål i nynorsk to normy pisane, a na co dzień Norwegowie mówią swoim dialektem – także w pracy, na uczelni i w telewizji. Nie ma oficjalnej, obowiązkowej normy wymowy.

Mowa z okolic Oslo jest jednak dość bliska bokmål i tej wymowy uczy większość kursów. Na początek zajrzyj do poradnika o wymowie norweskiej, a jeśli zastanawiasz się nad trudnością języka, przeczytaj, czy norweski jest trudny.