Rodzajniki w języku norweskim: en, ei, et, forma określona i liczba mnoga

W norweskim są trzy rodzaje gramatyczne i każdy ma swój rodzajnik nieokreślony: en dla męskiego, ei dla żeńskiego i et dla nijakiego. Rodzaje znasz z polskiego, ale często się nie pokrywają: „dom” jest u nas męski, a po norwesku nijaki (et hus). Największa różnica to jednak same rodzajniki: w polskim ich nie ma, więc łatwo o nich zapominać.

• en bil

  samochód

  Rodzaj męski, najczęstszy.

• en gutt

  chłopak

  Rodzaj męski.

• ei jente

  dziewczyna

  Rodzaj żeński; także „en jente”.

• ei bok

  książka

  Rodzaj żeński; także „en bok”.

• et hus

  dom

  Rodzaj nijaki.

• et eple

  jabłko

  Rodzaj nijaki.

Ei brzmi mniej więcej jak polskie „ej”. W et wymawia się t.

Formę określoną („ten”, „ta”, „to”) tworzy się, dodając końcówkę do rzeczownika: -en w rodzaju męskim, -a w żeńskim i -et w nijakim. Jeśli słowo kończy się już na -e, dodajesz tylko -n lub -t albo zamieniasz -e na -a.

Ogólna zasada to -er w liczbie mnogiej nieokreślonej i -ene w określonej, niezależnie od rodzaju: biler („samochody”), bilene („te samochody”). Słowa zakończone na -e dodają tylko -r: epler, jenter. Dobra wiadomość: nie ma przypadków, więc to cała odmiana.

• Jednosylabowe rzeczowniki nijakie zwykle nie mają końcówki w liczbie mnogiej nieokreślonej: et hus – hus, et år – år („rok”), et barn – barn.
• Liczba mnoga określona rodzaju nijakiego czasem kończy się na -a zamiast -ene. Barna („te dzieci”) to zwykła forma, a w niektórych słowach, np. husa, jest to dopuszczalny wariant.
• Rzeczowniki na -er oznaczające osoby: en lærer – lærere – lærerne.
• Nieregularne ze zmianą samogłoski: en mann – menn, ei/en bok – bøker, ei/en hånd – hender („ręka”), en fot – føtter („stopa”).

Tak: w bokmål każdy rzeczownik żeński można traktować jak męski, więc en bok, boken jest tak samo poprawne jak ei bok, boka. Liczba mnoga jest w obu przypadkach taka sama (bøker, bøkene). Dlatego w wielu oficjalnych tekstach w praktyce są tylko dwa rodzaje: wspólny (en) i nijaki (et).

W mowie wielu Norwegów używa jednak form na -a w codziennych słowach, więc warto je rozpoznawać, nawet jeśli sam piszesz -en:

• jenta / jenten

  ta dziewczyna

• boka / boken

  ta książka

• hytta / hytten

  ten domek

  Typowy norweski domek letniskowy.

• døra / døren

  te drzwi

• gata / gaten

  ta ulica

Rodzajnika nie używa się przy zawodach, narodowościach i rzeczach, które „się ma” w ogóle. Tu polskie przyzwyczajenie akurat pomaga: mówisz tak, jak po polsku.

• Jeg er sykepleier.

  Jestem pielęgniarką / pielęgniarzem.

• Hun er polsk.

  Ona jest Polką.

• Har du bil?

  Masz samochód?

• Jeg drikker kaffe.

  Piję kawę.

Gdy przed rzeczownikiem stoi przymiotnik, określoność zaznacza się dwa razy: den store bilen („ten duży samochód”), det nye huset („ten nowy dom”). Więcej o tym w tekście przymiotniki w języku norweskim.

Najskuteczniej jest uczyć się każdego rzeczownika razem z rodzajnikiem i formą określoną (et hus – huset), nigdy samego słowa. Niektóre końcówki dają też dość pewne wskazówki:

• -het i -sjon to rodzaj męski: en mulighet („możliwość”), en stasjon („stacja”).
• -er przy osobach to rodzaj męski: en lærer, en baker („piekarz”).
• -eri, -um i -ment to rodzaj nijaki: et bakeri („piekarnia”), et museum, et dokument.
• Słowa złożone mają rodzaj ostatniego członu: et barn + en hage = en barnehage („przedszkole”).
• W razie wątpliwości stawiaj na en: rodzaj męski jest najczęstszy.