Zaimki w języku norweskim: osobowe, dzierżawcze i zwrotne (seg i sin)

Zaimki w funkcji podmiotu to jeg, du, han, hun, den, det, vi, dere i de, a każdy ma formę dopełnienia używaną po czasowniku i po przyimku. Nie ma przypadków jak w polskim – są tylko te dwie formy. Za to podmiotu nie można pominąć: „mówię po norwesku” to zawsze Jeg snakker norsk.

• Ham to tradycyjna pisana forma dopełnienia; w mowie wiele osób mówi też han, a bokmål to dopuszcza.
• Den i det zastępują rzeczy według ich rodzaju: Bilen? Den er ny. / Huset? Det er stort.
• Det jest też pustym podmiotem w zdaniach typu Det regner („pada”), gdzie po polsku podmiotu nie ma.
• Dere to „wy”. Formy grzecznościowej „pan/pani” (De) dziś prawie się nie używa.

Jeg wymawia się mniej więcej „jaj”, a meg, deg, seg jak „maj, daj, saj”: g jest nieme. De i dem w dużej części kraju brzmią tak samo, mniej więcej „dom”, dlatego nawet Norwegowie mylą je w piśmie.

Zaimek dzierżawczy zgadza się z rzeczą posiadaną i zwykle stoi po rzeczowniku w formie określonej: bilen min („mój samochód”), huset vårt („nasz dom”). Szyk min bil też jest poprawny, ale brzmi emfatycznie lub oficjalnie.

Form mi i di używa się tylko z rzeczownikami żeńskimi pisanymi z -a: boka mi. Jeśli piszesz rodzaj żeński z -en, użyj min: boken min. Hans, hennes i deres nigdy się nie zmieniają.

• Dette er mannen min.

  To mój mąż.

• Hvor er nøklene dine?

  Gdzie są twoje klucze?

• Barnet vårt går i barnehagen.

  Nasze dziecko chodzi do przedszkola.

Seg to zaimek zwrotny trzeciej osoby, jak polskie „się”: Han vasker seg („on się myje”). Różnica polega na tym, że w pozostałych osobach norweski używa zwykłej formy dopełnienia: jeg vasker meg, du vasker deg, vi vasker oss – dosłownie „myję mnie, myjesz cię”.

• å sette seg

  usiąść

• å legge seg

  położyć się (spać)

• å gifte seg

  wziąć ślub, ożenić się / wyjść za mąż

• å føle seg

  czuć się

• å glede seg til

  cieszyć się na coś, nie móc się doczekać

Nie każdy polski czasownik z „się” jest zwrotny po norwesku: „nazywam się” to jeg heter, a „uczę się” to jeg lærer. Uważaj też na szyk: po inwersji zaimek stoi za podmiotem, I dag føler jeg meg bedre. Wyjaśniamy to w tekście o szyku zdania w języku norweskim.

Sin/si/sitt/sine używa się, gdy rzecz należy do podmiotu tego samego zdania, a hans/hennes, gdy należy do kogoś innego. To prawie dokładnie polskie „swój” kontra „jego/jej”, więc masz tu przewagę nad Hiszpanami i Anglikami.

• Per vasker bilen sin.

  Per myje swój samochód.

• Per vasker bilen hans.

  Per myje jego samochód (innego mężczyzny).

• Kari ringer moren sin.

  Kari dzwoni do swojej mamy.

• Kari og mannen hennes bor i Bergen.

  Kari i jej mąż mieszkają w Bergen.

  Tu nie można użyć sin: to część podmiotu.