Czasowniki modalne w języku norweskim: kan, vil, skal, må, bør i får

Najczęstsze czasowniki modalne to kan, vil, skal, må i bør, a får zachowuje się bardzo podobnie. Zwróć uwagę, że bezokolicznik i czas przeszły często są identyczne (kunne – kunne), a czas teraźniejszy jest nieregularny: nie kończy się na -r.

Czasownik modalny jest odmienionym czasownikiem, więc stoi na drugim miejscu, a ikke zaraz za nim: Jeg kan ikke komme, I morgen må jeg jobbe. Więcej w tekście o szyku zdania w języku norweskim.

Bo czasowniki modalne łączą się bezpośrednio z bezokolicznikiem, bez partykuły å (odpowiednik angielskiego „to”). Prawie wszystkie inne czasowniki wymagają å, choć po polsku w obu przypadkach mówisz po prostu bezokolicznik.

• Jeg kan snakke litt norsk.

  Umiem trochę mówić po norwesku.

  Modalny: bez å.

• Vi må gå nå.

  Musimy już iść.

  Modalny: bez å.

• Jeg liker å lese.

  Lubię czytać.

  Zwykły czasownik: z å.

• Jeg prøver å forstå.

  Próbuję zrozumieć.

  Zwykły czasownik: z å.

• Jeg har lyst til å reise.

  Mam ochotę podróżować.

  Wyrażenie z przyimkiem: z å.

Kan wyraża umiejętność, możliwość albo pozwolenie (po polsku i „móc”, i „umieć”); vil wyraża chęć („chcieć”); a skal plany, propozycje lub decyzje („mam zamiar”, „może…?”).

• Jeg kan svømme.

  Umiem pływać.

• Kan du hjelpe meg?

  Możesz mi pomóc?

• Det kan regne i morgen.

  Jutro może padać.

• Jeg kan norsk.

  Znam norweski.

  Przy językach „kan” stoi nawet bez innego czasownika.

• Jeg vil lære norsk.

  Chcę się nauczyć norweskiego.

• Jeg vil gjerne ha en kaffe.

  Poproszę kawę.

  Uprzejmy sposób proszenia o coś.

• Hva skal du gjøre i helgen?

  Co robisz w weekend?

• Skal vi ta en kaffe?

  Idziemy na kawę?

Må to obowiązek („musieć”), bør to rada („powinieneś”), a żeby powiedzieć, że coś nie jest konieczne, używa się trenger ikke (å) („nie musisz”). Pułapka kryje się w przeczeniu: må ikke znaczy „nie wolno”, a nie „nie musisz”.

• Du må ta medisinen hver dag.

  Musisz brać lek codziennie.

• Du bør gå til legen.

  Powinieneś iść do lekarza.

• Du må ikke røyke her.

  Nie wolno ci tu palić.

• Du trenger ikke å komme.

  Nie musisz przychodzić.

  Słychać też bez „å”: „trenger ikke komme”.

Får znaczy „móc” w sensie „mieć pozwolenie” i często występuje w wyrażeniu få lov til å („mieć pozwolenie, żeby”). Uwaga: po lov til stoi å, bo przed bezokolicznikiem jest przyimek.

• Får jeg komme inn?

  Mogę wejść?

• Kan jeg få regningen?

  Mogę prosić o rachunek?

  „Få” + rzeczownik = dostać.

• Du får ikke lov til å parkere her.

  Nie wolno ci tu parkować.

• Jeg fikk lov til å jobbe hjemmefra.

  Pozwolili mi pracować z domu.

• Da får vi vente.

  To będziemy musieli poczekać.

  „Får” wyraża też pogodzenie się z sytuacją.

Formy przeszłe (kunne, ville, skulle, måtte, burde) służą do mówienia o przeszłości, ale też do grzecznych próśb i rzeczy, które się nie wydarzyły – podobnie jak polski tryb przypuszczający („mógłbyś”, „powinieneś był”). Perfektum (har kunnet, har måttet) istnieje, ale jest rzadkie.

• Jeg kunne ikke komme i går.

  Nie mogłem wczoraj przyjść.

• Jeg måtte jobbe hele helgen.

  Musiałem pracować cały weekend.

• Jeg ville bare si takk.

  Chciałem tylko podziękować.

• Vi skulle reise, men flyet ble innstilt.

  Mieliśmy lecieć, ale lot odwołano.

• Du burde ha ringt.

  Powinieneś był zadzwonić.

• Kunne du hjelpe meg?

  Mógłbyś mi pomóc?

  Uprzejmiej niż „Kan du…?”.

• *Jeg kan å snakke* → Jeg kan snakke. Po czasowniku modalnym nie ma å.
• *Jeg vil en kaffe* → Jeg vil ha en kaffe.
• *Du må ikke komme* w znaczeniu „nie musisz przychodzić” → Du trenger ikke å komme.
• *Jeg kan ikke å komme* → Jeg kan ikke komme. Również z ikke bez å.
• Przy czasownikach ruchu Norwegowie często pomijają czasownik: Jeg må hjem („muszę iść do domu”), Skal du til Oslo? („jedziesz do Oslo?”). To nie błąd, tylko naturalny sposób mówienia.

Skal i vil służą też do mówienia o przyszłości; zobacz czasy w języku norweskim.